Herb Wieniawa

Jeden z najstarszych polskich herbów rycerskich. Pieczętowało się nim kilkaset rodów, w tym rodzina króla Stanisława Leszczyńskiego i kronikarz Jan Długosz.

Jak wygląda

Na złotym polu znajduje się czarna głowa żubra ze złotym kółkiem przewleczonym przez nozdrza. Nad tarczą, w klejnocie, jest pół złotego lwa w koronie, trzymającego w prawej łapie szablę. Labry, czyli ozdobne płaty wokół tarczy, są czarne, podbite złotem.

Legenda

Dawni heraldycy, powołując się na Jana Długosza, opowiadali o początkach herbu tak:

Książę morawski dla rozrywki swojej na łowy wyjechał, zaszedł mu drogę żubr, widząc to rycerz imieniem Łastek, książęciu asystujący, mąż siły wielkiej, uchwyciwszy go za rogi, nie tylko że go utrzymał, ale też wić z młodego dębczaka wyciętego splecioną gwałtem przez nozdrza przetkawszy i w koło ją na kształt pierścienia skręciwszy, tak do książęcia swego przyprowadził, którego gdy drugiemu dworzaninowi książęcemu dał trzymać, żubr zrozumiawszy tego nie taką siłę, która by mu podołać mogła, wydzierać się i szamotać z nim począł, co postrzegłszy Łastek, dobywszy miecza tak silno w szyję uderzył, że jednym cięciem głowę żubrowi zwalił. Za które męstwo pochwalony od księcia, wziął ten przezacny mąż i obszerną fortunę w nagrodę, i ten herb, a w nim tęż samą żubrzą głowę.

Stąd w herbie czarna głowa żubra, a w jej nozdrzach kółko: pamiątka po wici z dębczaka. Ten sam motyw podaje XVIII-wieczny herbarz Kaspra Niesieckiego.

Bartosz Paprocki w 1593 roku zapisał wersję morawską. Według niej herb dostał od króla czeskiego węglarz Věňava, razem ze szlachectwem i ziemią w okolicy późniejszego zamku Pernštejn.

Najstarsze ślady

• 1382: najstarsza znana pieczęć z tym herbem, należąca do Piotra Drzeczkowskiego z Morkowca.
• 1388–1389: kolejne pieczęcie rodu Drzeczkowskich i zapiski sądowe.
• 1410: pod Grunwaldem walczyła chorągiew z tym znakiem, prowadzona przez Jana z Obiechowa.
• XV wiek: herb trafia także na Litwę.

Zawołanie

Zawołaniem, czyli okrzykiem bojowym rodu, było samo słowo Wieniawa. Jego pochodzenie nie jest pewne. Dawni autorzy łączyli je z wicią z legendy, z imieniem rycerza albo z morawskim okrzykiem. Aleksander Brückner wywodził je od wiana, czyli miotełki z liści.

Znani herbowni

• Jan Długosz, kronikarz i historyk
• Stanisław Leszczyński, król Polski
• Maria Leszczyńska, królowa Francji
• Andrzej Leszczyński, prymas Polski
• Bolesław Wieniawa-Długoszowski, generał i adiutant Piłsudskiego

Brodzikowscy herbu Wieniawa

Nazwisko Brodzikowski figuruje na liście rodzin herbu Wieniawa w Herbarzu polskim Tadeusza Gajla, obok m.in. Brodnickich, Brodowskich i Broniszów. Herbarze podają nazwiska rodów pieczętujących się danym herbem. Nie dowodzą jednak, że każda rodzina o tym nazwisku pochodzi od tych samych przodków. Naszych korzeni szlacheckich nie potwierdziliśmy jeszcze w dokumentach.

Źródła: artykuł Wieniawa (herb szlachecki) w polskiej Wikipedii (CC BY-SA 4.0); Tadeusz Gajl, Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku.